Brzostek – o numeracji cmentarzy 223-225 i nie tylko

[Trotta]

Aaa, to jeszcze ciekawiej się robi. Verlustlista drukowana podaje przydział: 9. kompania, czyli III batalion. We wspomnianym przeze mnie maszynopisie "Albert" wskazany jest jako dowódca plutonu w III batalionie.

Oczywiście, możliwa jest pomyłka w dacie, pomyłka w numerze kompanii, a cała misterna konstrukcja, mająca potwierdzić tożsamość poległego oficera, zaczyna się sypać. Z drugiej strony - Dionizych znów na pęczki nie było, ten rzekomy szeregowy to zapewne nasz chorąży.

Poszlakowe to wszystko

[Trotta]

Dzięki pomocy zacnego kolegi (pozdrawiam, Wojtku!!!) dostałem jeszcze coś. Inny karton, odpisy znanych mi raportów... z fragmentami, których w innych odpisach brakuje!

Oraz raporty nieznane albo niezeskanowane we właściwym czasie. Wobec tego powinienem odszczekać:

Tuszyma, Biały Bór - to inne półregimenty tego pułku.

To także II+III/82 IR.

No i cóż. Zagadka wyjaśniła się przynajmniej częściowo - Dionisius Balázs w odpisie raportu jest wspomniany jako jeden z oficerów, którzy wyróżnili się 7 maja. To właśnie tego fragmentu brakowało w znanych mi wcześniej wersjach tego samego dokumentu.

Pewien niepokój zasiało natomiast odkrycie w pozyskanych papierach Lt. Dr. jur. Laurenza Alberta. Ta sama kompania... ale w połowie maja żył nadal. Wymieniony jesienią na liście strat jako ranny... Wychodzi na to, że wpisanie nazwiska "Albert" było jakąś pomyłką, w każdym razie opis śmierci pod Zawadką nie dotyczy jego. Albo nie dotyczy Zawadki...

[dwójkarz]

Muszę wątek przeczytać, bo straciłem wątek, ale git, że się wyjaśniło coś częściowo.

[Trotta]

Dla mnie szczególnie zagadkowo się zrobiło od tego momentu:

Oddział Grobów Wojennych 25 stycznia 1917 roku wysłał do pułku pytanie, czy wskazany na liście strat pułku chor. Dionisius Balacs rzeczywiście zginął w rejonie Zawadki, bo jego grób nie został odnaleziony. Proszono o przesłanie szkicu wskazującego miejsce i kierunek natarcia.
Nie wiem, co dalej z tą sprawą. Na cmentarzu 227 Gorzejowa pochowany jest szer. Dionisius Balacz z IR. 82, poległy 7.05.1915.

Mogło się okazać, że np. pomylono datę śmierci. Ale wymienienie Balázsa w jednej z wersji raportu potwierdza, że pod Zawadką był.

Inne źródło (maszynopis) opisuje śmierć pod Zawadką podporucznika rez. dr. ___ Alberta. Pułk miał stracić tego dnia tylko jednego poległego oficera, Balázs był chorążym, zatem w zasadzie oficerem wg aw nomenklatury. Śmierć jakiegoś podporucznika oznaczałaby, że w raporcie powinni zostać wskazani dwaj oficerowie batalionu. W III/82 IR faktycznie był podporucznik o nazwisku Albert, ale na listach oficerów baonu figuruje np. 13 i 18 maja, co wydaje się wskazywać, że uporczywie żył nadal. Być może przepisując brudnopisy uzupełniono dane poległego "z pamięci" albo coś odczytano źle, maszynopis wygląda, jakby pozostawiono miejsce na uzupełnienie imienia... Zatem jakieś niejasności nadal są i pewnie już pozostaną.

[dwójkarz]

A możesz tak "jednym zdaniem" napisać o tych dokumentach, różnicach w redakcjach? Oczywiście bez zdradzania miejsca przechowywania.

[Trotta]

1) KA Wien, dział Gefechtsberichte - tu m.in. maszynopis raportu II i III baonu 82 IR (półregimentu Waldstättena) za 6-7 maja 1915

2) KA Wien, spuścizna Egona v. Waldstättena - tu m.in. maszynopisy wspomnień samego W., opracowanych przez kogoś z rodziny (syna? nie pamiętam) oraz wspomnień pułku, częściowo zbieżne treściowo, zatem być może wspomnienia pułku powstały także na podstawie zapisków W.

3) KA Wien, Archive der Truppenkörper - tu m.in. rękopis raportu II i III baonu 82 IR za 6-7 maja 1915 w paru wersjach

4) HL Budapeszt, dokumenty 82 IR. - tu m.in. rękopis raportu II i III baonu 82 IR za 6-7 maja 1915

Oczywiście korzystałem najchętniej z tego, co w maszynopisie, po prostu najszybciej i najwygodniej. Wszystkie albo prawie wszystkie wersje raportu zawierają liczbowe zestawienie poległych, rannych, zaginionych, z zestawień wynika, że pod Zawadką poległ tylko jeden oficer z III/82 IR. Maszynopis raportu z pkt 1 kończy się słowami: "Szczególnie odznaczyli się:", bez kontynuacji, w dodatku przekreślonymi. W rękopisach z pkt 3 ten akapit jest już pełny, a wśród zasłużonych oficerów wymieniony jest chor. (albo kadet - będę się przyglądał) Dionisius Balázs. Z kolei w maszynopisie wspomnień pułkowych (poz. 2) zawiera opis śmierci ppor. rez. dr. Alberta, wyraźnie dotyczący boju pod Zawadką - no i jak wychodzi z dokumentów batalionu (poz. 3) błędnie wskazujący nazwisko poległego, ewentualnie błędnie wiążący jego śmierć z Zawadką (ta opcja wymaga założenia, że poległ kiedy indziej, ale drukowana Verlustlista informuje tylko o jego zranieniu).

Generalnie w przypadku raportu II+III/82 IR jest jedna z tych nielicznych, ale zawsze ciekawych okazji zestawienia kilku wersji tego samego dokumentu. Przy okazji można też wyrazić ubolewanie z powodu "niesprawiedliwości", związanej ze stopniem zachowania źródeł. Papiery półregimentu Waldstättena można odnaleźć w trzech, czterech różnych kartonach, a to były zaledwie dwa bataliony. Po pięciu walczących po sąsiedzku batalionach 62 IR nie ostał się żaden raport, ani w Wiedniu, ani w Budapeszcie, przynajmniej nie ma go tam, gdzie być powinien.